T 


UNIVERSITY  OF  N.C.  AT  CHAPEL  HILL 


00037328828 


SELECTIONS 


FROM 


LATIN   AUTHORS 

(285    B.  C— 200   A.  D.) 


BY 

HERBERT  CUSHING  TOLMAN,  Ph.  D. 

OF     THE 

UNIVERSITY  OF  WISCONSIN. 


MADISON,  WIS. 

TRACY,  GIBBS  &  CO. 

1892 


COPYRIGHT, 

TRACY,   GIBBS  &  CO 

1892. 


Tracy,   Gibbs  &  Co.,   Printers  and  Stereotypers. 


TO 

REV.  L  Z.  FERRIS, 

AS    A 

TOKEN   OF    GRATITUDE 

FOR    HIS    CONSTANT    HELP   AND 

ENCOURAGEMENT 

IN   MY   EARLY   YEARS. 


Digitized  by  the  Internet  Archive 

in  2012  with  funding  from 

University  of  North  Carolina  at  Chapel  Hil 


http://www.archive.org/details/selectionsfromlaOOtolm 


PREFACE. 


In  these  selections  it  has  been  my  aim  to  put  into  the  hands  of  the 
student  extracts  from  the  Latin  authors  which  are  not  commonly  read 
in  the  prescribed  course  of  a  college  curriculum.  This  little  book  is 
intended  to  give  a  survey  of  the  literature  of  the  language  from  the 
earliest  period.  It  is  expected  that  the  instructor  shall  lecture  upon 
each  author,  using  the  selections  to  bring  the  pupil  more  into  touch 
with  the  writer  he  is  considering. 

To  many  students  the  horizon  of  Latin  authors  is  exceedingly 
limited;  a  pupil,  for  example,  may  be  familiar  with  the  name  of 
Ennius,  meeting  it  so  often  in  the  later  writers,  but  it  does  not  bring 
to  him  that  meaning  which  it  would,  if  he  read  lines  from  Ennius, 
and  realize  what  a  misfortune  that  we  have  so  scanty  a  legacy  from 
this  early  poet.  Let  a  few  weeks  be  spent  even  in  Freshman  year  in  a 
hasty  glance  at  Latin  literature  and  the  individual  writers  will  be  read 
with  more  appreciation. 

No  extracts  are  given  from  such  authors  as  the  student  is*  expected 
to  have  read  before  entering  the  university,  or  will  read  during  Fresh- 
man and  Sophomore  years;  e.  g.  Vergil,  Livy,  Plautus,  etc.  It  is 
earnestly  recommended  to  the  instructor  that  he  supplement  these 
selections  by  daily  translating  longer  specimens  from  the  works  of 
each  Latin  writer.  It  is  my  intention  to  follow  this  volume  with  an 
edition  of  Latin  authors,  (especially  Christian  writers,)  from  the  fourth 
to  the  eighth  centuries  A.  D. 

HERBERT  CUSHING  TOLMAN. 

Madison,  Wis.,  Feb.  26,  1892.' 


CATALOGUE  OF  LATIN  AUTHORS. 


Livius  Andronicus. 


BEFORE    CHRIST. 

THIRD  CENTURY. 

I    Gnaeus  Naevius. 


Titus  Maccius  Plautus. 
Quintus  Ennius. 
Marcus  Porcius  Cato. 
Statius  Caecilius. 


SECOND  CENTURY. 

Marcus  Pacuvius. 
Publius  Terentius  Afer, 
Lucius  Attius. 
Gaeus  Lucilius. 


FIRST 

Lucius  Afranius. 
Fabius  Pictor. 

Gaeus  Sempronius  Tuditanus. 
Lucius  Coeiius  Antipater. 
Quintus  Claudius  Quadrigarius. 
Marcus  Aemilius  Scaurus. 
Gaeus  Sempronius  Gracchus. 
Lucius  Lucinius  Crassus. 
Quintus  Lutatius  Catulus. 
Marcus  Terentius  Varro. 
Marcus  Tullius  Cicero. 


CENTURY. 

Gaeus  Decimus  Laberius. 
Gaeus  Julius  Caesar. 
Titus  Lucretius  Carus. 
Gaeus  Valerius  Catullus. 
Gaeus  Sallustius  Crispus. 
Cornelius  Nepos. 
Publius  Vergilius  Maro. 
Quintus  Horatius  Flaccus. 
Albius  Tibullus. 
Sextius  Propertius. 


AFTER   CHRIST. 


FIRST  CENTURY. 


Titus  Livius  Patavinus. 
Publius  Ovidius  Naso. 
Gaeus  Velleius  Paterculus. 
Marcus  Valerius  Maximus. 
Phaedrus. 

Aulius  Persius  Flaccus. 
Lucius  Annaeus  Seneca. 
Marcus  Annaeus  Lucanus. 
Pomponius  Mela. 


Quintus  Curtius  Rufus. 
Petronius  Arbiter. 
Gaeus  Plinius  Secundus. 
Gaeus  Valerius  Flaccus. 
Publius  Papinius  Statius. 
Gaeus  Silius  Italicus. 
Marcus  Valerius  Martialis. 
Marcus  Fabius  Quintilianus. 


LATIN   AUTHORS. 


SECOND    CENTURY 

Gaeus  Cornelius  Tacitus. 
Gaeus  Plinius  Caecilus  Secundus. 
Gaeus  Suetonius  Tranquillus. 
Marcus  Cornelius  Fronto. 


Appuleius. 
*Aulus  Gellius. 

Quintus  Septimius  Florens  Ter- 
tullianus. 


Minucius  Felix. 

Thascius  Caecelius  Cyprianus 


THIRD     CENTURY. 

Anobius. 


Lactantius. 

Donatus. 

Hilarius. 

Ammianus  Marcellinus. 

Flavius  Vegetius  Renatus 


Hieronymus. 
Augustinus. 
Servius  Honor atus. 


Boethius. 
Priscianus. 


FOURTH  CENTURY. 

Macrobius. 

Decimus  Magnus  Ausoneus. 

Ambrosius. 

Aurelius  Prudentius  Clemens. 


FIFTH  CENTURY. 

Orosius. 

Coelius  Sedulius. 

Sidonius  Appollinaris. 

SIXTH  CENTURY. 

Festus. 


Nonius  Marcellus. 


SEVENTH    CENTURY. 

Isidorus. 


Beda. 


EIGHTH  CENTURY. 

I   Paulus  Diaconus. 


*With  Aulus  Gellius  this  volume  of  I,atin  authors  ends. 


LATIN  SELECTIONS. 


LIVIUS   ANDRONICUS. 

285—204  B.  C. 

TRANSLATION  OF  THE  ODYSSEY. 
Odys.  I,  i. 

Virum  mihi,  Camena,  insece  versutum. 

Odys.  I,    64. 

Mea  puer  quid  verbi  ex  tuo  ore  audio 

Neque  tarn  tamen  oblitus  sum  Laertie  noster. 

Odys.    V,  2Qlj, 

Igitur  demum  Ulixi  cor  frixit  prae  pavore. 

Odys.   VI,  2g$. 

Ibi  manens  sedeto,  donicum  videbis 

Me  carpento  vehentem  domum  venisse  (patris). 

Odys.   VIII,  138. 

Namque  nullum 
Peius  macerat  hemonem,  quamde  mare  saevom, 
Vires  cui  sunt  magnae :   topper  confringent 
(Eas)  inportunae  undae. 

Odys.  XII,  g. 

Topper  citi  ad  aedis  venimus  Circai. 

Odys.  XII,  17. 
Simul  duona  eorum  portant  ad  naves. 
Milia  alia  in  isdem  inserinuntur. 

Odys.  XX,  ig. 

Cum  socios  nostros  mandisset  impius  Cyclops. 

Odys.  XXII,  82. 

At  celer  hasta  volans  perrumpit  pectora  ferro. 


IO  LATIN    SELECTIONS. 

GNAEUS  NAEVIUS. 

376-204  B.  C. 

LYCURGUS  [tragedy). 
Ut  videam  Vulcani  opera  haec  flammis  flora  fieri. 

ANDROMACHA    {tragedy). 

Quod  tu,  mi  gnate,  quaeso  ut  in  pectus  tuum 
Demittas,  tamquam  in  fiscinam  vindemitor. 

LUDUS   {comedy). 

Cedo  qui  vestram  rempublicam  tantam  amisistis  tam 

cito  ? 
Proveniebant  oratores  novi,  stulti  adulescentuli. 

AGITATORIA    {comedy). 

Ego  semper  pluris  feci 
Potioremque  habui  libertatem  multo  quam  pecuniam. 

TARENTILLA    {comedy). 

Quase  pila 
In  choro  ludens  datatim  dat  se  ac  communem  facit, 
Alii  adnutat,  alii  adnictat,  alium  amat,  alium  tenet. 
Alibi  manus  est  occupata,  alii  percellit  pedem, 
Alii  dat  anulum  spectandum,  a  labris  alium  invocat, 
Cum  alio  cantat,  at  tamen  alii  suo  dat  digito  litteras. 

PUNIC  WAR. 
I. 

Amborum  uxores 
Noctu  Troiad  exibant  capitibus  opertis 
Flentes  ambae,  abeuntes  lacrimis  cum  multis. 


LATIN   SELECTIONS.  II 

Blande  et  docte  percontat,  Aeneas  quo  pacto 
Troiam  urbem  liquerit. 

Senex  fretus  pietate  [ilium]  adlocutus  summi 
Deum  regis  fratrem  Neptunum  regnatorem 
Marum. 

Postquam  aves  aspexit  in  templo  Anchises, 
Sacra  in  mensa  Penatium  ordine  ponuntur, 
Auratamque  immolabat  victimam  pulcram. 

Deinde  pollens  sagittis,  inclutus  arquitenens 
Sanctus  Delphis  prognatus  Pythius  Apollo. 

(Manus)que  susum  ad  caelum  sustulit  suas  rex 
Amulius  gratulatur  divis. 

III. 
Sin  illos  deseritis  fortissimos  viros 
Magnum  stuprum  populo  fieri  per  gentes. 

IV. 

Transit  Melitam  Romanus  exercitus,  insulam  integram 
Urit,  populatur,  vastat,  rem  hostium  concinnat. 

EPITAPH. 

Immortales  mortales  si  foret  fas  flere, 
Flerent  divae  Camenae  Naevium  poetam. 
Itaque  postquam  est  Orci  traditus  thesauro, 
Obliti  sunt  Romae  loquier  lingua  Latina. 


TITUS  MACCIUS  PLAUTUS. 
254-185  B.  C. 

COMEDIES. 


12  LATIN    SELECTIONS. 

QUINTUS  ENNIUS. 

239-169  B.  C. 

ANNALS. 
The  naming  of  Roi7ie. 

(Et)  Remus  auspicio  se  devovet  atque  secundam 
Solus  avem  servat ;   at  Romulus  pulcher  in  alto 
Quaerit  Aventino,  servat  genus  altivolantum. 
Certabant  urbem  Romam  Remoramne  vocarent. 
Omnibus  cura  viris  uter  esset  induperator. 
Expectant  vel  uti,  consul  cum  mittere  signum 
Volt,  omnes  avidi  spectant  ad  carceris  oras, 
Quam  mox  emittat  pictis  e  faucibus  currus : 
Sic  expectabat  populus  atque  ora  tenebat 
Rebus,  utri  magni  victoria  sit  data  regni. 
Interea  sol  albus  recessit  in  infera  noctis. 
Exin  Candida  se  radiis  dedit  icta  foras  lux. 
Et  simul  ex  alto  longe  pulcherruma  praepes 
Laeva  volavit  avis  :  simul  aureus  exoritur  sol. 
Cedunt  de  caelo  ter  quattor  corpora  sancta 
Avium,  praepetibus  sese  pulchrisque  locis  dant. 
Conspicit  inde  sibi  data  Romulus  esse  priora, 
Auspicio  regni  stabilita  scamna  locumque. 

Speech  of  Pyrrhus. 

Nec  mi  aurum  posco  nee  mi  pretium  dederitis ! 
Nee  cauponantes  bellum,  sed  belligerantes, 
Ferro,  non  auro  vitam  cernamus  utrique. 
Vosne  velit  an  me  regnare  era  quidve  ferat  Fors, 
Virtute  experiamur.       Et  hoc  simul  accipe  dictum 
Quorum  virtutei  belli  fortuna  pepercit, 
Eorundem  me  libertati  parcere  certumst. 
Dono  ducite  doque  volentibus  cum  magnis  dis. 

O  patria,  O  divum  domus  Ilium,  et  incluta  bello 
Pergama ! 


LATIN    SELECTIONS.  I  3 

O  Tite  tute  Tati  tibi  tanta  tyranne  tulisti. 

Romulus  in  caelo  cum  dis  genitalibus  aevum 
Degit. 

At  tuba  terribili  sonitu  taratantara  dixit. 

Aio  te,  Aeacida,  Romanos  vincere  posse. 

Pectora  (fida)  tenet  desiderium  ;   simul  inter 
Sese  sic  memorant :   O  Romule,  Romule  die, 
Qualem  te  patriae  custodem  di  genuerunt ! 
O  pater,  O  genitor,  O  sanguen  dis  oriundum  ! 
Tu  produxisti  nos  intra  luminis  oras. 

Quod  per  amoenam  urbem  leni  fluit  agmine  flumen. 

Hac  noctu  filo  pendebit  Etruria  tota. 

Concurrunt  vel  uti  venti  cum  spiritus  austri 
Imbricitor  aquiloque  suo  cum  flamine  contra 
Indu  mari  magno  fluctus  extollere  certant. 

Quo  vobis  mentes,  rectae  quae  stare  solebant 
Antehac,  dementes  sese  flexere  viai  ? 

Postquam  discordia  taetra 
Belli  ferratos  postes  portasque  refregit. 

Moribus  antiquis  res  stat  Romana  virisque. 

Saxo  cere  comminuit  brum 

Additur  orator  Cornelius  suaviloquenti 
Ore  Cethegus  Marcus  Tuditano  collega 
Marci  Alius  — 

Is  dictust  ollis  popularibus  olim 
Qui  turn  vivebant  homines  atque  aevum  agitabant 
Flos  delibatus  populi  suadaeque  medulla. 


14  LATIN   SELECTIONS. 

ALEXANDER    [tragedy). 
The   Vision, 

Hecuba:     Sed    quid   oculis   rabere  visa   es    derepente 

ardentibus  ? 
Ubi  ilia  tua  paulo  ante  sapiens  virginalis  modestia  ? 
Cassandra:     Mater,  optumarum  multo   mulier  melior 

mulierum, 
Missa  sum  supcrstitiosis  ariolationibus  : 
Namque  Apollo  fatis  fandis  dementem  invitam  ciet. 
Virgines    aequales    vereor,  patris    mei    meum    factum 

pudet, 
Optumi  viri.      Mea  mater,  tui  me  miseret,  mei  piget  : 
Optumam  progeniem  Priamo  peperisti  extra  me :   hoc 

dolet : 
Men  obesse,  illos  prodesse,  me  obstare,  illos  obsequi ! 

Adest,  adest  fax  obvoluta  sanguine  atque  incendis ! 

Multos  annos  latuit :   cives,  ferte  opem  et  restinguite ! 
Iamque  mari  magno  classis  cita 
Texitur  :  exitium  examen  rapit : 
Adveniet,  fera  velivolantibus 
Navibus  complebit  manus  litora. 

O  lux  Troiae,  germane  Hector ! 

quid  ita  cum  tuo  lacerato  corpore. 

TELAMO   {tragedy). 

Beware  of  blind  guides. 

Sed  superstitiosi  vates  impudentesque  arioli, 
Aut  inertes  aut  insani  aut  quibus  egestas  imperat, 
Qui  sibi  semitam  non  sapiunt,  alteri  monstrant  viam  : 
Quibus    divitias   pollicentur,    ab    eis    drachumam    ipsi 

petunt. 
De    his    divitiis    sibi    deducant   drachumam,    reddant 

cetera. 


LATIN   SELECTIONS.  I  5 

ANDROMACHA   {tragedy) 

The  fall  of  Ilium. 

Quid  petam  praesidi  aut  exequar  ?  quove  nunc 
Auxilio  exili  aut  fugae  freta  sim? 

Arce  et  urbe  orba  sum.    Quo  accedam  ?  quo  applicem  ? 
Cui  nee  arae  patriae  domi  stant,  fractae  et  disiectae, 

iacent, 
Fana  flamma  deflagrata,  tosti  alti  stant  parietes 
Deformati  atque  abiete  crispa. 
O  pater,  o  patria,  o  Priami  domus 
Saeptum  altisono  cardine  templum  ! 
Vidi  ego  te  adstante  ope  barbarica 
Tectis  caelatis  lacuatis, 
Auro  ebore  instructum  regifice. 
Haec  omnia  videi  inflammarei, 
Priamo  vi  vitam  evitarei, 
Iovis  aram  sanguine  turparei. 
Vidi,  videre  quod  sum  passa  aegerrime 
Hectorem  curru  quadriiugo  raptarier 
Hectoris  natum  de  muro  iactarier. 


SATIRE. 
Peace  after  a  stor??i. 

.  .  .  .mundus  caeli  vastus  constitit  silentio, 
Et  Neptunus  saevus  undis  asperis  pausam  dedit. 
Sol  equis  iter  repressit  ungulis  volantibus. 
Constitere  amnes  perennes  ;   arbores  vento  vacant. 

EPITAPH. 

Adspicite,  O  cives,  senis  Enni  imaginis  formam. 
Hie  vostrum  panxit  maxuma  facta  patrum. 
Nemo  me  dacrumis  decoret,  nee  funera  fletu 
Faxit.      Cur?     Volito  vivos  per  ora  virum. 


1 6  LATIN   SELECTIONS. 

MARCUS  PORCIUS  CATO. 

234-149  B.  C. 

DE  RE  RUSTICA   V. 
Duties  of  an  overseer  of  the  farm. 

Haec  erunt  vilici  officia.  Disciplina  bona  utatur. 
Feriae  serventur.  Alieno  manum  abstineat.  Sua 
servet  diligenter.  Litibus  familiae  supersedeat.  Si 
quis  quid  deliquerit,  pro  noxa  bono  modo  vindicet. 
Familiae  male  ne  sit,  ne  algeat,  ne  esuriat ;  opere 
bene  exerceat :  facilius  malo  et  alieno  prohibebit. 
Vilicus  si  nolet  male  facere,  non  faciet.  Si  passus 
erit,  dominus  impune  ne  sinat  esse.  Pro  beneficio 
gratiam  reterat,  ut  aliis  recte  facere  libeat.  Vilicus 
ne  sit  ambulator,  sobrius  siet  semper,  ad  cenam  ne 
quo  eat.  Familiam  exerceat :  considerat,  quae  domi- 
nus imperaverit,fiant.  Ne  plus  censeat  sapere  se,  quam 
dominum.  Amicos  domini,  eos  habeat  sibi  amicos. 
Cui  iussus  siet,  auscultet.  Rem  divinam  nisi  compital- 
ibus  in  compito  aut  in  foco  ne  faciat.  Iniussu  domini 
credat  nemini.  Quod  dominus  crediderit,  exigat.  Satui 
semen,  cibaria,  far,  vinum,  oleum  mutuum  dederit 
nemini.  Duas  aut  tres  familias  habeat,  unde  utenda 
roget,  et  quibus  det :  praeterea  nemini.  Rationem 
cum  domino  crebro  putet.  Operarium,  mercenarium 
politorem  diutius  eundem  ne  habeat  die.  Ne  quid 
emisse  velit  insciente  domino,  ne  quid  dominum 
celavisse  velit.  Parasitum  ne  quern  habeat.  Ha- 
ruspicem,  augurem,  hariolum,  chaldaeum  ne  quern 
consuluisse  velit.  Segetem  ne  defrudet :  nam  id  in- 
felix  est.  Opus  rusticum  omne  curet  uti  sciat  facere, 
et  id  faciat  saepe,  dum  ne  lassus  fiat.  Si  fecerit,  scri- 
bet  in  mente  familiae  quid  siet,  et  illi  animo  aequiore 
facient.  Si  hoc  faciet,  minus  libebit  ambulare,  et 
valebit  rectius,  et  dormibit  libentius.  Primus  cubitu 
surgat :   postremus  cubitum  eat.      Prius  villam  videat 


LATIN    SELECTIONS.  \J 

clausa  uti  siet,  et  uti  suo  quisque  loco  cubet,  et  uti 
iumenta  pabulum  habeant.  Boves  maxima  diligentia 
curatos  habeto.  Bubulcis  obsequitor,  partim,  quo 
libentius  boves  curent. 

DE  RE   RUSTICA    CXLIII. 
The  wife  of  the  overseer. 

Vilicae  quae  sunt  officia,  curato  faciat.  Si  earn 
tibi  dederit  dominus  uxorem,  ea  esto  contentus.  Ea 
te  metuat.  Facito  ne  nimium  luxuriosa  siet.  Vicinas 
aliasque  mulieres  quam  minimum  utatur:  neve  do- 
mum,  neve  ad  sese  recipiat.  Ad  cenam  ne  quo  eat, 
neve  ambulatrix  siet.  Rem  divinam  ni  faciat,  neve 
mandet,  qui  pro  ea  faciat,  iniussu  domini  aut  dominae. 
Scito  dominum  pro  tota  familia  rem  divinam  facere. 
Munda  siet.  Villam  conversam  mundamque  habeat. 
Focum  purum  circumversum  quotidie,  priusquam  cu- 
bitum  eat,  habeat.  Kalendis,  Idibus,  Nonis,  festus 
dies  cum  erit,  coronam  in  focum  indat.  Per  eosdem- 
que  dies  Lari  familiari  pro  copia  supplicet.  Cibum 
tibi  et  familiae  curet  uti  coctum  habeat.  Gallinas 
multas,  et  ova  uti  habeat.  Pira  arida,  sorba,  ficos, 
uvas  passas,  sorba  in  sapa,  et  pira,  et  uvas  in  doliis, 
et  mala  struthea;  uvas  in  vinaceis,  et  in  urceis,  in 
terra  obrutas ;  et  nuces  Praenestinas  recentes  in  urceo 
in  terra  obrutas  habeat.  Mala  Scantiana  in  doliis,  et 
alia,  quae  condi  solent,  et  silvatica.  Haec  omnia 
quotannis  diligenter  uti  condita  habeat.  Farinam 
bonam,  et  far  subtile  sciat  facere. 


STATIUS  CAECILIUS. 

219-166  B.  C. 

EPHESIUS   {comedy). 

Turn  equidem  in  senecta  hoc  deputo  miserrimum. 
Sentire  ea  aetate  eumpse  esse  odiosum  alteri. 


LATIN    SELECTIONS. 


PLOCIUM   {comedy). 


Edepol,  senectus,  si  nil  quidquam  aliud  viti 
Apportes  tecum  quom  advenis,  unum  id  sat  est. 
Quod  diu  vivendo  multa,  quae  non  volt,  videt. 


MARCUS   PACUVIUS. 

220—130  B.  C 

ANTIOPA   {tragedy). 

Amphio:     Quadrupes  tardigrada  agrestis  humilis  as- 

pera, 
Capite  brevi  cervice  anguina,  aspectu  truci, 
Eviscerata  inanima  cum  animali  sono. 

Astici:     Ita  saeptuose  dictio  abs  te  datur, 
Quod  coniectura  sapiens  aegre  contulit. 
Non  intellegimus,  nisi  si  aperte  dixeris. 

Amphio:     Testudo. 

EPITAPH. 

Adulescens  tarn  etsi  properas  te  hoc  saxum  rogat 
Ut  sese  adspicias,  deinde  quod  scriptum  est  legas. 
Hie  sunt  poetae  Pacuvi  Marci  sita 
Ossa.      Hoc  volebam  nescius  ne  esses.      Vale. 


PUBLIUS  TERENTIUS  AFER. 

(TERENCE). 

195-159  B.C. 
COMEDIES. 


LATIN   SELECTIONS.  iy 

LUCIUS  ATTIUS. 

170-75  B.C. 

MEDEA    {tragedy). 

Tanta  moles  labitur 
Fremebunda  ex  alto  ingenti  sonitu  et  strepitu, 
Prae  se  undas  volvit,  vortices  vi  suscitat. 
Ruit  prolapsa,  pelagus  respargit,  profluit. 
Ita  dum  interruptum  credas  nimbum  volvier, 
Dum  quod  sublime  ventis  expulsum  rapi 
Saxum  aut  procellis,  vel  globosos  turbines 
Existere  ictos  undis  concursantibus : 
Nisi  quas  terrestris  pontus  strages  conciet, 
Aut  forte  Triton  fuscina  evertens  specus 
Supter  radices  penitus  undanti  in  freto 
Molem  ex  profundo  saxeam  ad  caelum  erigit. 


GAEUS  LUCILIUS. 

148-103  B.  C. 

SATIRES. 

Virtus,  Albine,  est  pretium  persolvere  verum 
Quis  in  versamur,  quis  vivimus  rebus  potesse. 
Virtus  est  homini  scirei  id  quo  quaeque  abeat  res. 
Virtus  scirei  homini  rectum,  utile,  quid  sit  honestum, 
Quae   bona,  quae    mala   item,  quid   inutile,  turpe,  in- 

honestum. 
Virtus  quaerendae  finem  rei  scire  modumque. 
Virtus,  divitiis  pretium  persolvere  posse. 
Virtus,  id  dare,  quod  re  ipsa  debetur,  honori ; 
Hostem    esse    atque    inimicum    hominum    morumque 

malorum, 
Contra  defensorem  hominum  morumque  bonorum ; 
Hos  magni  facere,  his  bene  velle,  his  vivere  amicum ; 
Commoda  praeterea  patriai  prima  putare, 
Deinde  parentum,  tertia  iam  postrema  nostra. 


20  LATIN   SELECTIONS. 

Cui  neque  iumentumst  nee  servos  nee  comes  ullus, 
Bulgam  et  quicquid  habet  numuorum  secum  habet  ipse. 
Cum  bulga  cenat  dormit  lavat.      Omnis  in  unast 
(Spes)  homini  bulga.    (Bulga)  haec  devincta  (la)certost. 

Graecum  te,  Albuci,  quam  Romanum  atque  Sabinum 
Municipem  Ponti,  Tritani,  centurionum, 
Praeclarorum  hominum  ac  primorum  signiferumque, 
Maluisti  dici.      Graece  ergo  praetor  Athenis, 
Id  quod  maluisti,  te,  cum  ad  me  accedis,  saluto : 
"Chaire,"    inquam,    Tite.        Lictores,    turma    omnis, 

cohorsque, 
"Chaire,"  Tite.       Hinc  hostis  mi  Albucius,  hinc  in- 

imicus. 


LUCIUS  AFRICANIUS. 

About  130  B.  C. 

STELLA  [a  Roman  play). 

Usus  me  genuit ;  mater  peperit  Memoria, 
Sophiam  vocant  me  Grai,  vos  Sapientiam. 


FABIUS  PICTOR. 

About  128  B.  C. 

DE    IURE     PONTIFICIO. 

Ignem  e  flaminia,  id  est  flaminis  Dialis  domo,  nisi 
sacrum  efferri  ius  non  est.  Vinctum,  si  aedes  eius  in- 
troierit,  solvi  necessum  est  et  vincula  per  impluvium 
in  tegulas  subduci  atque  inde  foras  in  viam  demitti. — 
Sine  apice  sub  divo  esse  licitum  non  est.  —  Uxorem  si 
amisit,  flaminio  decedit.  Matrimonium  flaminis  nisi 
morte  dirimi  ius  non  est.  Locum,  in  quo  bustum  est, 
numquam    ingreditur;    mortuum    numquam    attingit. 


LATIN   SELECTIONS.  21 

(Caerimoniae  impositae  flamini  Diali  multae,  item 
castus  multiplices  quos  —  in  Fabii  Pictoris  librorum 
primo  scriptos  legimus,  unde  haec  sunt,  quae  com- 
meminimus.      Gell.,  x  15.) 


GAEUS    SEMPRONIUS    TUDITANUS. 

About  125  B.  C. 

ANNALS. 

Tuditanus  autem  (Regulum)  somno  diu  prohibitum 
atque  ita  vita  privatum  refert,  idque  ubi  Romae  cog- 
nitum  est,  nobilissimos  Poenorum  captivos  liberis 
Reguli  a  senatu  deditos  et  ab  his  in  armario  munici- 
bus  praefixo  destitutos  eademque  insomnia  cruciatos 
interisse  (Gell.  n.  Att,  VI,  4.   1). 


LUCIUS  COELIUS  ANTIPATER. 

About  121  B.  C. 

"SECOND    PUNIC  WAR." 

(Coelius  dicit)  Hannibalem,  cum  cepisset  Sagun- 
tum,  visum  esse  in  somnis  a  Jove  in  deorum  concilium 
vocari.  Quo  cum  venisset,  Jovem  imperavisse,  ut 
Italiae  bellum  inferret,  ducemque  ei  unum  e  concilio 
datum,  quo  ilium  utentem  cum  exercitu  progredi 
coepisse.  Turn  ei  ducem  ilium  praecepisse,  ne  re- 
spiceret,  ilium  autem  id  diutius  facere  non  potuisse 
elatumque  cupiditate  respexisse,  Turn  visam  beluam 
vastam  et  immanem,  circumplicatam  serpentibus, 
quacunque  incederet  omnia  arbusta,  virgulta,  tecta 
pervertere.  Et  eum  admiratum  quaesisse  de  deo, 
quodnam  illud  esset  tale  monstrum.  Et  deum  re- 
spondisse,  vastitatem  esse  Italiae,  praecepisseque  ut 
pergeret  protinus   (Cic.  de  Div.  I,  24). 


22  LATIN    SELECTIONS. 


QUINTUS   CLAUDIUS  QUADRIGARIUS. 

About  120  B.  C. 

ANNALS. 

(Litteras  quas  ad  regem  Pyrrum  —  miserunt,  Clau- 
dius Quadrigarius  scripsit  fuisse  hoc  exemplo.  Gell. 
Ill,  8).      Consules  Romani  salutem  dicunt  Pyrro  regi. 

Nos  pro  tuis  iniuriis  animo  tenus  commoti  inimici- 
ter  tecum  bellare  studemus.  Sed  communis  exempli 
et  fidei  ergo  visum,  ut  te  salvum  velimus,  ut  esset 
quern  armis  vincere  possemus.  Ad  nos  venit  Nicias, 
familiaris  tuus,  qui  sibi  praemium  a  nobis  peteret,  si 
te  clam  interfecisset.  Id  nos  negavimus  velle,  neve 
ob  earn  rem  quicquam  commodi  expectaret,  et  simul 
visum  est,  ut  te  certiorem  faceremus,  ne  quid  eius 
modi,  si  accidisset,  nostro  consilio  civitates  putarent 
factum,  et,  quod  nobis  non  placet,  pretio  aut  praemio 
aut  dolis  pugnare.      Tu  nisi  caves,  iacebis. 


MARCUS  AEMILIUS    SCAURUS. 

163—90  B.  C. 

ORATION. 

Est  quidem  iniquum,  Quirites,  cum  inter  alios  vix- 
erim,  apud  alios  me  rationem  vitae  reddere.  Sed 
tamen  audebo,  vos,  quorum  maior  pars  honoribus  et 
actis  meis  interesse  non  potuit,  interrogare.  Varius 
Sucronensis,  Aemilium  Scaurum  regia  mercede  cor- 
ruptum,  imperium  populi  Romani  prodidisse,  ait. 
Aemilius  Scaurus,  huic  se  affinem  esse  culpae  negat. 
Utri  creditis  ? 


LATIN   SELECTIONS.  23 

GAEUS  SEMPRONIUS  GRACCHUS. 

154-121  B.  C. 

ORATION. 

Abesse  non  potest,  quin  eiusdem  hominis  sit  probos 
improbare,  qui  improbos  probet. 


LUCIUS    LICINIUS    CRASSUS. 

140-91  B.  C. 

ORATION 

An  tu,  cum  omnem  auctoritatem  universi  ordinis  pro 
pignore  putaris  eamque  in  conspectu  populi  Romani 
concideris,  me  his  existimas  pignoribus  posse  terreri? 
Non  tibi  ilia  sunt  caedenda,  si  Crassum  vis  coercere  ; 
haec  tibi  est  excidenda  lingua ;  qua  vel  evulsa,  spiritu 
ipso  libidinem  tuam  libertas  mea  refutabit.  .  .  .  Ego 
te  consulem  putem,  cum  tu  me  non  putes  senatorem  ? 


QUINTUS  LUTATIUS    GATULUS. 
About  100  B.  C. 

Constiteram  exorientem  Auroram  forte  salutans1 
Cum  subito  a  laeva  Roscius  exoritur. 
Pace  mihi  liceat,  caelestes,  dicere  vestra, 
Mortalis  visust  pulchrior  esse  deo. 


24  LATIN    SELECTIONS. 

MARCUS    TERENTIUS    VARO. 

116-28  B.  C. 

DE    LINGUA  LATINA. 
VII 
Quaqua  intuitus  erat  oculi,  a  tuendo  primum  temp- 
lum  dictum.      Quocirca  caelum,  qua  attuimur,  dictum 
templum.      Sic  : 

'Contremuit  templum  magnum  Jovis  altitonantis.' 

In  hoc  templo  faciundo  arbores  constitui  fines  ap- 
paret,  et  intra  eas  regiones,  qua  oculi  conspiciant,  id 
est  tueamur,  a  quo  templum  dictum  et  contemplare, 
ut  apud  Ennium  in  Medea: 

'Contempla  et  templum  Cereris  ad  laevam  aspice.' 

DE  RE  RUSTICA. 
I. 
Annus  enim  octogesimus  admonet  me,  ut  sarcinas 
colligam,  antequam  profiscar  e  vita. 

Et  quoniam  (ut  aiunt)  dei  facientes  adiuvant,  prius 
invocabo  eos ;  nee,  ut  Homerus  et  Ennius,  Musas,  sed 
XII  deos  consentis :  neque  tamen  eos  urbanos  quorum 
imagines  ad  forum  auratae  stant,  sex  mares  et  feminae 
totidem,  sed  illos  XII  deos  qui  maxime  agricolarum 
duces  sunt.  Primum,  qui  omnes  fructus  agriculturae 
caelo  et  terra  continent,  Iovem  et  Tellurem.  Itaque 
quod  ii  parentes  magni  dicuntur,  Iuppiter  pater  apel- 
latur,  Tellus  terra  mater.  Secundo  Solem  et  Lunam, 
quorum  tempora  observantur,  cum  quaedam  seruntur 
et  conduntur.  Tertio  Cererem  et  Liberum,  quod 
horum  fructus  maxime  necessarii  ad  victum.  Ab  his 
enim  cibus  et  potio  venit  e  fundo.  Quarto  Robigum 
et  Floram,  quibus  propitiis  neque  robigo  frumenta  at- 
que  arbores  corrumpit,  neque  non  tempestive  florent. 
Itaque  publicae  Robigo  feriae  robigalia ;  Florae  ludi 


LATIN   SELECTIONS.  2$ 

floralia  instituti.  Item  adveneror  Minervam  et  Vene- 
rem,  quarum  unius  procuratio  oliveti  alterius  horto- 
rum ;  quo  nomine  rustica  vinalia  instituta.  Nee  non 
etiam  precor  Lympham  ac  Bonum  Eventum,  quoniam 
sine  aqua  omnis  arida  ac  misera  agricultura,  sine  suc- 
cessu  ac  bono  eventu,  frustratio  est,  non  cultura.  lis 
igitur  diis  ad  venerationem  advocatis  ego  referam  ser- 
mones  eos  quos  de  agricultura  nuper  habuimus. 

Qui  salubrem  locum  negligit,  mente  est  captus  at- 
que  ad  agnatos  et  gentiles  deducendus. 


GNAEUS  POMPEIUS. 

(POMPEY.) 

106-48  B.  C. 

LETTER  TO  CICERO. 

S.  V.  B.  E.  Tuas  litteras  libenter  legi.  Recog- 
novi  enim  tuam  pristinam  virtutem  etiam  in  salute 
communi.  Consules  ad  eum  exercitum,  quern  in 
Apulia  habui,  venerunt.  Magnopere  te  hortor,  pro 
tub  singulari  perpetuoque  studio  in  rempublicam,  ut 
te  ad  nos  conferas,  ut  communi  consilio  reipublicae 
afflictae  opem  atque  auxilium  feramus.  Censeo  via 
Appia  iter  facias  et  celeriter  Brundisium  venias. 


MARCUS  TULLIUS  CICERO. 

106-43  B.  C. 

ORATIONS,    ESSAYS,   LETTERS. 
Poem  concerning  his  own  consulship. 

Haec  tardata  diu  species  multumque  morata, 
Consule  te  tandem  celsa  est  in  sede  locata : 
Atque  una  fixi  ac  signati  temporis  hora 


26  LATIN    SELECTIONS. 

Iuppiter  excelsa  clarabat  sceptra  columna ; 
Ac  clades  patriae,  fiamma  ferroque  parata, 
Vocibus  Allobrogum  patribus  populoque  patebat. 
Rite  igitur  veteres,  quorum  monumenta  tenetis, 
Qui  populos  urbesque  modo  ac  virtute   regebant, 
Rite  etiam  vestri,  quorum  pietasque  fidesque 
Praestitit  ac  longe  vicit  sapientia  cunctos, 
Pracipue  coluere  vigenti  numine  divos, 
Haec  adeo  penitus  cura  videre  sagaci, 
Otia  qui  studiis  laeti  tenuere  decoris, 
Inque  Academia  umbrifera  nitidoque  Lyceo 
Fuderunt  claras  fecundi  pectoris  artes. 
E  quibus  ereptum  primo  iam  a  flore  iuventae, 
Te  patria  in  media  virtutum  mole  locavit. 
Tu  tamen  anxiferas  curas  requiete  relaxas, 
Quod  patriae  voces  studiis  nobisque  sacrasti. 


GAEUS  DECIMUS  LABERIUS. 

105-4.5  B.  C. 

MIME. 
Necesse  est  multos  timeat  quern  multi  timent. 


QUINTUS  TULLIUS  CICERO. 

102-43  B.  C. 

Crede  ratem  ventis ;  animum  ne  crede  puellis. 
Namque  est  feminea  tutior  unda  fide. 


LATIN   SELECTIONS.  2J 

GAEUS  JULIUS  CAESAR. 

100-44  B.  C. 

COMMENTARIES. 

Poem  concerning  Terence. 

Tu  quoque,  tu  in  summis,  O  dimidiate  Menander, 
Poneris,  et  merito,  puri  sermonis  amator. 
Lenibus  atque  utinam  scriptis  adiuncta  foret  vis, 
Comica  ut  aequato  virtus  polleret  honore 
Cum  Graecis ;  neque  in  hac  despectus  parte  iaceres  ? 
Unum  hoc  maceror,  et  doleo  tibi  deesse,  Terenti. 


TITUS  LUCRETIUS  CARUS. 

95-52  B.  C. 

POEM. 
De  rerum  natura  I,  80  —  100 

Illud  in  his  rebus  vereor,  ne  forte  rearis 
Inpia  te  rationis  inire  elementa  viamque 
Indugredi  sceleris,  quod  contra  saepius  ilia 
Religio  peperit  scelerosa  atque  impia  facta. 
Aulide  quo  pacto  Triviai  virginis  aram 
Iphianassai  turparunt  sanguine  foede 
Dtictores  Danaum  delecti,  prima  virorum. 
Cui  simul  infula  virgineos  circumdata  comptus 
Ex  utraque  pari  malarum  parte  profusast, 
Et  maestum  simul  ante  aras  adstare  parentem 
Sensit  et  hunc  propter  ferrum  celare  ministros 
Aspectuque  suo  lacrimas  effundere  civis, 
Muta  metu  terram  genibus  summissa  petebat. 
Nee  miserae  prodesse  in  tali  tempore  quibat 
Quod  patrio  princeps  donarat  nomine  regem. 
Nam  sublata  virum  manibus  tremibundaque  ad  aras 
Deductast,  non  ut  sollemni  more  sacrorum 


28  LATIN    SELECTIONS. 

Perfecto  posset  claro  comitari  Hymenaeo, 
Sed  casta  inceste  nubendi  tempore  in  ipso 
Hostia  concideret  mactatu  maesta  parentis, 
Exitus  ut  classi  felix  faustusque  daretur. 
Tantum  religio  potuit  suadere  malorum. 

II,  77—80. 

Augescunt  aliae  gentes,  aliae  minuuntur, 
Inque  brevi  spatio  mutantur  saecla  animantum 
Et  quasi  cursores  vitai  lampada  tradunt. 

307— 332- 
Illud  in  his  rebus  non  est  mirabile,  quare, 
Omnia  cum  rerum  primordia  sint  in  motu, 
Summa  tamen  summa  videatur  stare  quiete, 
Praeterquam  siquid  proprio  dat  corpore  motus. 
Omnis  enim  longe  nostris  ab  sensibus  infra 
Primorum  natura  iacet ;   quapropter,  ubi  ipsa 
Cernere  iam  nequeas,  motus  quoque  surpere  debent ; 
Praesertim  cum,  quae  possimus  cernere,  celent 
Saepe  tamen  motus  spatio  diducta  locorum. 
Nam  saepe  in  colli  tondentes  pabula  laeta 
Lanigerae  reptant  pecudes  quo  quam(que)  vocantes 
Invitant  herbae  gemmantes  rore  recenti, 
Et  satiati  agni  ludunt  blandeque  coruscant; 
Omnia  quae  nobis  longe  confusa  videntur 
Et  velut  in  viridi  candor  consistere  colli. 
Praeterea  magnae  legiones  cum  loca  cursu 
Camporum  complent  belli  simulacra  cientes, 
Fulgor  ibi  ad  caelum  se  tollit  totaque  circum 
Aere  renidescit  tellus  supterque  virum  vi 
Excitur  pedibus  sonitus  clamoreque  montes 
Icti  reiectant  voces  ad  sidera  mundi 
Et  circumvolitant  equites  mediosque  repente 
Tramittunt  valido  quatientes  impete  campos. 
Et  tamen  est  quidam  locus  altis  montibus  (unde) 
Stare  videntu"  et  in  campis  consistere  fulgor. 


LATIN   SELECTIONS.  2g 

QUINTUS  VALERIUS  CATULLUS. 

87-47  B.  C. 

III. 

Lugete,  O  Veneres  Cupidinesque, 
Et  quantumst  hominum  venustiorum. 
Passer  mortuus  est  meae  puellae, 
Passer,  deliciae  meae  puellae, 
Quem  plus  ilia  oculis  suis  amabat : 
Nam  mellitus  erat  suamque  norat 
Ipsa  tarn  bene  quam  puella  matrem, 
Nee  sese  a  gremio  illius  movebat, 
Sed  circumsiliens  modo  hue  modo  illuc 
Ad  solam  dominam  usque  pipiabat. 
Qui  nunc  it  per  iter  tenebricosum 
Illuc,  unde  negant  redire  quemquam. 
At  vobis  male  sit,  malae  tenebrae 
Orci,  quae  omnia  bella  devoratis  : 
Tarn  bellum  mihi  passerem  abstulistis, 
O  factum  male!   io  miselle  passer  1 
Tua  nunc  opera  meae  puellae 
Flendo  turgiduli  rubent  ocelli. 

v,  i.  4. 
Soles  occidere  et  redire  possunt : 
Nobis  cum  semel  occidit  brevis  lux, 
Nox  est  perpetua  una  domienda. 

XXXIX,  1.  16. 
Risu  inepto  res  ineptior  nulla  est. 

IXXXIV. 
Chommoda  dicebat,  si  quando  commoda  vellet 

Dicere,  et  hinsidias  Arrius  insidias: 
Et  turn  mirifice  sperabat  se  esse  locutum, 

Cum,  quantum  poterat,  dixerat  hinsidias. 
Credo  sic  mater,  sic  Liber  avunculus  eius, 

Sic  maternus  avus  dixerat,  atque  avia. 


30  LATIN    SELECTIONS. 

Hoc  misso  in  Syriam,  requirant  omnibus  aures, 
Audibant  eadem  haec  leniter  et  leviter, 

Nee  sibi  postilla  metuebant  talia  verba, 
Cum  subito  adfertur  nuntius  horribilis, 

Ionios  fluctus,  postquam  illuc  Arrius  isset, 
lam  non  Ionios  esse,  sed  Hionios. 


GAEUS    SALLUSTIUS  CRISPUS. 

(SALLUST. ) 

86-34  B.  C. 

CATILINE,    53. 

Sed  memoria  mea  ingenti  virtute,  diversis  moribus 
fuere  viri  duo,  M.  Cato  et  C.  Caesar:  quos,  quoniam 
res  obtulerat,  silentio  praeterire  non  fuit  consilium, 
quin  utriusque  naturam  et  mores,  quantum  ingenio 
possem,  aperirem.  Igitur  his  genus,  aetas,  eloquen- 
tia  prope  aequalia  fuere  :  magnitudo  animi  par,  item 
gloria,  sed  alia  alii.  Caesar  beneficiis  atque  munifi- 
centia  magnus  habebatur ;  integritate  Cato.  Ille 
mansuetudine  et  misericordia  clarus  factus  ;  huic  se- 
veritas  dignitatem  addiderat.  Caesar  dando,  suble- 
vando,  ignoscendo ;  Cato  nihil  largiundo  gloriam 
adeptus  est.  In  altero  miseris  perfugium  erat,  in  al- 
tero  malis  pernicies :  illius  facilitas,  huius  constantia 
laudabatur. 

MARCUS  ANTONIUS. 

(ANTONY.) 

83-30  B.  C. 

LETTER   TO   CICERO. 

ANTONIUS  TRIB.    PL.    PRO.    PR.  CICERONI  IMP.   S. 

Nisi  te  valde  amarem  et  multo  quidem  plus  quam 
tu  putas,  non  extimuissem  rumorem,  qui  de  te  pro- 
latus   est,  cum   praesertim   falsum   esse   existimarem. 


LATIN    SELECTIONS.  3  I 

Sed  quia  te  nimio  plus  diligo,  non  possum  dissimulare, 
mihi  famam  quoque,  quamvis  sit  falsa,  magni  esse. 
Te  iturum  trans  mare  credere  non  possum,  cum  tanti 
facias  Dolabellam  et  Tulliam  tuam,  feminam  lectissi- 
mam,  tantique  ab  omnibus  nobis  fias ;  quibus  meher- 
cule  dignitas  amplitudoque  tua  paene  carior  est  quam 
tibi  ipsi. — Sic  enim  volo  te  tibi  persuadere  mihi  nemi- 
nem  esse  cariorem  te,  excepto  Caesare  meo,  meque 
illud  una  iudicare,  Caesarem  maxime  in  suis  M.  Cice- 
ronem  reponere.  Quare,  mi  Cicero,  te  rogo  ut  tibi 
omnia  integra  serves,  eius  fidem  improbes,  qui  tibi, 
ut  beneficium  daret,  prius  iniuriam  fecit:  contra  ne 
profugias,  qui  te,  etsi  non  amabit,  quod  accidere  non 
potest,  tamen  salvum  amplissimumque  esse  cupiet. 
Dedita  opera  ad  te  Calpurnium,  familiarissimum 
meum,  misi ;  ut  mihi  magnae  curae  tuam  vitam  ac 
dignitatem  esse  scires. 


CORNELIUS  NEPOS. 


ATTICUS,  2. 


Hie  ita  vixit,  ut  universis  Atheniensibus  merito  esset 
carissimus.  Nam  praeter  gratiam,  quae  iam  in  adole- 
scentulo  magna  erat,  saepe  suis  opibus  inopiam  eorum 
publicam  levavit.  Cum  enim  versuram  facere  publice 
necesse  esset  neque  eius  condicionem  aequam  habe- 
rent,  semper  se  interposuit  atque  ita,  ut  neque  usuram 
iniquam  ab  his  acceperit  neque  longius,  quam  dictum 
esset,  debere  passus  sit.  Quod  utrumque  erat  his 
salutare.  Nam  neque  indulgendo  inveterascere  eorum 
aes  alienum  patiebatur  neque  multiplicandis  usuris 
crescere.  Auxit  hoc  officium  alia  quoque  liberalitate. 
Nam  universos  frumento   donavit,    ita  ut  singulis  sex 


32  LATIN   SELECTIONS. 

moclii  tritici  darentur;  qui  modus  mensurae  medimnus 
Athenis  appellatur.  Hie  autem  sic  se  gerebat  ut  com- 
munis infimis,  par  principibus  videretur. 

DION.,  5. 
Non  potest  bene  geri  respublica  multorum  imperiis. 


PUBLIUS  VERGILIUS   MARO. 

(VIRGIL. ) 

70—19  B.  C. 
AENEID,   GEORGICS,   ECLOGUES. 


QUINTUS  HORATIUS  FLACCUS. 

(HORACE.) 

65—8  B.  C. 
ODES,   SATIRES,    EPISTLES. 


ALBIUS  TIBULLUS. 

54—18  B.  C. 

/.  3- 
Quam  bene  Saturno  vivebant  rege,  priusquam 

Tellus  in  longas  est  patefacta  vias  ! 
Nondum  caeruleas  pinus  contemserat  undas. 

Effusum  ventis  praebueratque  sinum, 
Nee  vagus,  ignotis  repetens  compendia  terris, 

Presserat  externa  navita  merce  ratem. 
Illo  non  validus  subiit  iuga  tempore  taurus; 

Non  domito  frenos  ore  memordit  equus; 


LATIN   SELECTIONS.  33 

Non  domus  ulla  fores  habuit;  non  fixus  in  agris, 

Qui  regeret  certis  finibus  arva  lapis. 
Ipsae  mella  dabant  quercus,  ultroque  ferebant 

Obvia  securis  ubera  lactis  oves. 
Non  acies,  non  ira  fuit,  non  bella,  nee  ensem 

Immiti  saevus  duxerat  arte  faber. 
Nunc  love  sub  domino  caedes  et  vulnera  semper, 

Nunc  mare,  leti  mille  repente  viae. 

I,  4- 
At  si  tardus  eris,  errabis,  transiit  aetas 
Quam  cito  !   Non  segmis  stat  remeatve  dies. 
Quam  cito  purpureos  deperdit  terra  colores  ! 
Quam  cito  formosas  populus  alba  comas ! 
Quam  iacet,  infirmae  venere  ubi  fata  senectae, 
Qui  prior  Eleo  est  carcere  missus  equus  ! 
Vidi  ego  iam  invenem,  premeret  cum  serior  aetas, 
Maerentem  stultos  praeteriisse  dies. 

1,9. 

Nee  tibi  celandi  spes  sit  peccare  paranti 
Est  deus  occultos  spes  qui.  vetat  esse  dolos. 


SEXTUS  PROPERTIUS. 

51—15  B.  C. 

/,  20. 
At  comes  invicti  invenis  processerat  ultra, 

Raram  sepositi  quaerere  fontis  aquam. 
Hunc  duo  sectati  fratres,  Aquilonia  proles, 

Hunc  super  et  Zetes,  hunc  super  et  Calais, 
Oscula  suspensis  instabant  carpere  plumis, 

Oscula  et  alterna  ferre  supina  fuga. 
Ule  sub  extrema  pendens  secluditur  ala, 

Et  volucres  ramo  submovet  insidias. 
Iam  Pandioniae  cessit  genus  Orithyiac: 

Ah!   dolor  ibat  Hylas,  ibat  Hamadryasin. 


34  LATIN   SELECTIONS. 

Hie  erat  Arganthi  Peg.te  sub  vertice  montis 

Grata  domus  Nymphis  humida  Thyniasin; 
Quam  supra  nullae  pendebant  debita  curae 

Roscida  desertis  poma  sub  arboribus: 
Et  circum  irriguo  surgebant  lilia  prato 

Candida  purpureis  mixta  papaveribus; 
Quae  modo  decerpens  tenero  pueriliter  ungui, 

Proposito  florem  praetulit  officio, 
Et  modo  formosis  incumbens  nescius  undis 

Errorem  blandis  tardat  imaginibus. 
Tandem  haurire  parat  demissis  flumina  palmis 

Innixus  dextro  plena  trahens  umero. 
Cuius  ut  accensae  Dryades  candore  puellae 

Miratae  solitos  destituere  choros, 
Prolapsum  leviter  facili  traxere  liquore: 

Turn  sonitum  rapto  corpore  fecit  Hylas. 
Cui  procul  Alcides  iterat  responsa:  sed  illi 

Nomen  ab  extremis  fontibus  aura  refert. 
His,  O  Galle,  tuos  monitis  servabis  amores, 

Formosum  Nymphis  credere  tutus  Hylan. 

//,  i. 

Navita  de  ventis,  de  tauris  narrat  arator, 
Enumerat  miles  vulnera,  pastor  oves. 

III.  7. 

Ergo  sollicitae  tu  causa,  pecunia,  vitae  es, 
Per  te  immaturum  mortis  adimus  iter, 
Tu  vitiis  hominum  crudelia  pabula  praebes: 
Semina  curarum  de  capite  orta  tuo. 

IV,  7. 

Sunt  aliquid  manes:  letum  non  omnia  finit, 
Luridaque  evictos  effugit  umbra  rogos. 


LATIN   SELECTIONS.  35 

TITUS  LIVIUS  PATAVINUS. 

(livy.) 
59-A.  D.  17. 

HISTORIES. 


PUBLIUS   OVIDIUS  NASO. 

(OVID.) 

43 -A.  D.  18. 
METAM.,   XI,     592 — 615. 

Est  prope  Cimmerios  longo  spelunca  recessu, 
Mons  cavus,  ignavi  domus  et  penetralia  Somni: 
Quo  nunquam  radiis  oriens  mediusve  cadensve 
Phoebus  adire  potest.      Nebulae  caligine  mixtae 
Exhalantur  humo,  dubiaeque  crepuscula  lucis. 
Non  vigil  ales  ibi  cristati  cantibus  oris 
Evocat  Auroram,  nee  voce  silentia  rumpunt 
Sollicitive  canes  canibusve  sagacior  anser. 
Non  fera,  non  pecudes,  non  moti  flamine  rami, 
Humanaeve  sonum  reddunt  convicia  linguae. 
Muta  quies  habitat.      Saxo  tamen  exit  ab  imo 
Rivus  aquae  Lethes,  per  quem  cum  murmure  labens 
Invitat  somnos  crepitantibus  unda  lapillis. 
Ante  fores  antri  fecunda  papavera  florent 
Innumeraeque  herbae,  quarum  de  lacte  soporem 
Nox  legit,  et  spargit  per  opacas  umida  terras. 
Ianua,  ne  verso  stridorem  cardine  reddat, 
Nulla  domo  tota,  custos  in  limine  nullus. 
At  medio  torus  est  ebeno  sublimis  in  antro, 
Plumeus,  unicolor,  pullo  velamine  tectus: 
Quo  cubat  ipse  deus  membris  languore  solutis. 
Hunc  circa  passim  varias  imitantia  formas 
Somnia  vana  iacent  totidem,  quot  messis  aristas, 
Silva  gerit  frondes,  eiectas  litus  arenas. 


36  LATIN   SELECTIONS. 

MARCUS  MANILIUS. 

ASTROM.,   I,    480 — 497. 

Ac  mihi  tarn  praesens  ratio  non  ulla  videtur, 
Qua  pateat  mundum  divino  numine  verti, 
Atque  ipsum  esse  deum,  nee  forte  coisse  magistra, 
Ut  voluit  credi  qui  primus  moenia  mundi 
Seminibus  struxit  minimis,  inque  ilia  resolvit: 
E  quis  et  maria  et  terras  et  sidera  caeli 
Aetheraque  immensos  fabricantem  finibus  orbes 
Solventemque  alios  constare,  et  cuncta  reverti 
In  sua  principia  et  rerum  mutare  figuras. 
Quis  credat  tantas  operum  sine  numine  moles 
Ex  minimis,  caecoque  creatum  foedere  mundum, 
Si  fors  ista  dedit  nobis,  fors  ipsa  gubernet  ? 
Cur  eadem  aestivas  exornant  sidera  noctes 
Semper,  et  hibernas  eadem?  Certamque  figuram 
Quisque  dies  reddit  mundo,  certamque  relinquit? 

IV,  16. 
Nascentes  morimur,  finisque  ab  origine  pendet. 

IV,  886,  887  and  895. 

An  dubium  est  habitare  deum  sub  pectore  nostro, 
In  caelumque  redire  animas  caeloque  venire? 
Exemplumque  dci  quisque  est  in  imagine  parva. 


THE  EMPEROR  AUGUSTUS. 

Letter  to  his  grandson,  2,  A.  D. 

IX  Kalend.  Octobr.  Ave,  mi  Gai,  meus  ocellus 
iucundissimus:  quern  semper  mediusfidius  desidero 
cum  a  me  abes;  sed  praecipue  diebus  talibus,  qualis 
est  hodiernus,  oculi  mei  requirunt  meum  Gaium:  quern, 
ubicumque  hoc  die  fuisti,  spero  laetum  et  bencvolen- 


LATIN   SELECTIONS.  37 

tern  celebrasse  quartum  et  sexagesimum  natalem 
meum:  nam,  ut  vides,  klimaktera  communem  seniorum 
omnium  tertium  et  sexagesimum  annum  evasimus: 
deos  autem  oro  ut  mihi  quantumcumque  superest  tem- 
poris,  id  salvis  vobis  traducere  liceat  in  statu  reipub- 
licae  felicissimo  andragatJiounton  humon  kai  diadecli- 
omenon  stationem  meam. 


MARCUS  ANNAEUS  SENECA. 

CONTR.,   II,   2 

Declamabat  autem  Naso  raro  controversias  et  non 
nisi  ethicas ;  libentius  dicebat  suasorias,  molesta  illi 
erat  omnis  argumentatio.  Verbis  minime  licenter 
usus  est  nisi  in  carminibus,  in  quibus  non  ignoravit 
vitia  sua  sed  amavit:  manifestum  potest  esse,  quod 
rogatus  aliquando  ab  amicis  suis,  ut  tolleret  tres 
versus,  invicem  petiit,  ut  ipse  tres  exciperet  in  quos 
nihil  illis  liceret:  aequa  lex  visa  est ;  scripserant  illi 
quos  tolli  vellent  secreto,  hie  quos  tutos  esse  vellet: 
in  utrisque  codicillis  idem  versus  erant,  ex  quibus 
primum  fuisse  narrabat  Albinovanus  Pedo,  qui  inter 
arbitros  fuit: 

Semibovemque  virum  semivirumque  bovem; 
Secundum : 

Et  gelidum  Borean  egelidumque  Notum. 
Ex   quo    adparet   summi    ingenii   viro   non    iudicium 
defuisse  ad  compescendam  licentiam  carminum  suorum 
sed  animum:  aiebat  interim  decentiorem  faciem  esse, 
in  qua  aliquis  naevus  fuisset. 


38  LATIN    SELECTIONS. 

MARCUS  VELLEIUS  PATERCULUS. 

19-31  A.  D. 

JULIUS   CAESAR. 

Idem  (Caesar)  postea  admodum  iuvenis  cum  a 
piratis  captus  esset,  ita  se  per  omne  spatium,  quo  ab 
his  retentus  est,  apud  eos  gessit,  ut  pariter  his  ter- 
rori  venerationique  esset,  neque  unquam  aut  nocte 
aut  die  (cur  enim,  quod  vel  maximum  est,  si  narrari 
verbis  speciosis  non  potest,  omittatur?)  aut  excal- 
cearetur  aut  discingeretur ;  in  hoc  scilicet,  ne,  si 
quando  aliquid  ex  solito  variaret,  suspectus  his,  qui 
oculis  tantummodo  eum  custodiebant,  foret. 


VALERIUS    MAXIMUS. 

-31  A.  D. 

The  gods  have  been  dishonored  by  Crassus;  the  awful  consequence. 

Maesti  et  taciti  milites  ad  principia  convenerunt,  qui 
vetere  instituto  cum  clamore  alacri  accurrere  debebant. 
Aquilarum  altera  vix  convelli  aprimipilo  potuit:  altera 
aegerrime  extracta  in  contrariam,  ac  fercbatur,  partem 
se  ipsa  convertit.  Magna  haec  prodigia:  sed  et  illae 
clades  aliquanto  maiores;  tot  pulcherrimarum  legionum 
interitus,  tarn  multa  signahostilibus,  tantum  Romanae 
militiae  decus  barbarorum  obtritum  equitatu:  optimae 
indolis  filii  cruore  paterni  respersi  oculi,  corpusque 
imperatoris  inter  promiscuas  cadaverum  strues,  avium 
ferarumque  laniatibus  obiectum.  Vellem  equidem 
placidius  sed  relatu  verum  est.  Sic  dii  spreti  excan- 
descunt;  sic  humana  consilia  castigantur,  ubi  se 
caelestibus  praeferunt. 


LATIN    SELECTIONS.  39 

PHAEDRUS. 

FABLES. 
Ill,  10. 
Id  demum  est  homini  turpe,  quod  meruit  pati. 

IT*  i9- 

Homo  doctus  in  se  semper  divitiashabet. 

Ne  quis  minores  laedat,  fabula  haec  monet. 
Leone  in  silva  dormiente,  rustici 
Luxuriabant  mures,  et  unus  ex  iis 
Super  cubantem  casu  quodam  transiit. 
Expergefactus  miserum  leo  celeri  impetu 
Arripuit.      Ille.  veniam  sibi  dari  rogat: 
Crimen  fatetur,  peccatum  imprudentiae. 
Hoc  rex  ulcisci  gloriosum  non  putans, 
Ignovit  et  dimisit.      Post  paucos  dies 
Leo,  dum  vagatur  noctu,  in  foveam  decidit. 
Captum  ut  se  agnovit  laqueis,  voce  maxima 
Rugire  coepit;  cuius  immanem  ad  sonum 
Mus  subito  accurrens:  non  est,  quod  timeas,  ait, 
Bcneficio  magno  gratiam  reddam  parem. 
Mox  omnes  artus  artuum  et  ligamina 
Lustrare  coepit,  cognitosque  dentibus. 
Nervos  rodendo,  laxat  ingenia  artuum, 
Sic  captum  mus  leonem  silvis  reddidit. 


AULUS  PERSIUS  FLACCUS. 

3-I-G2  A.  D. 

TROL.   3. 

Quis  expedivit  psittaco  suum  "chaire?" 

SAT.  I,  27. 
Scire  tuum  nihil  est,  nisi  te  scire  hoc  sciat  alter? 
At  pulchrum  est  digito  monstrari,  et  dicier,  hic/„t 


40  LATIN   SELECTIONS. 

SAT.  V,   64. 

Petite  hinc  iuvenesque  senesque 
Finem  animo  certum,  miserisque  viatica  cam's. 
"Cras  hoc  fiet."  Idem  eras  fiet.    "Quid,  quasi  mag- 
num 
Nempe  diem  donas?"     Sed  cum  lux  altera  venit, 
lam  cras  hesternum  consumsimus.      Ecce  aliud  cras 
Egerit  hos  annos,  et  semper  paullum  erit  ultra. 
Nam  quamvis  prope  te,  quamvis  temone  sub  uno 
Vertentem  sese,  fustra  sectabere  canthum, 
Cum  rota  posterior  curras  et  in  axe  secundo. 


AULUS  CORNELIUS  CELSUS. 

DE  MEDIC,   I. 

Primo  quemedendi  scientia  sapientiae  pars  habeba- 
tur,  ut  et  morborum  curatio  et  rerum  naturae  contem- 
platio  sub  iisdem  auctoribus  nata  sit,  scilicet  iis  hanc 
maxime  requirentibus,  qui  corporum  suorum  robora 
quieta  cogitatione,  nocturnaque  vigilia  minuerant. 
Ideoque  multos  ex  sapientiae  professoribus  peritos 
eius  fuisse  accepimus;  clarissimos  vero  ex  iis  Pytha- 
goram,  et  Empedoclem,  et  Democritum.  Huius  autem, 
ut  quidam  crediderunt,  discipulus  Hippocrates  Cous, 
primus  quidem  ex  omnibus  memoria  dignis,  ab  studio 
et  sapientia  disciplinam  hanc  separavit,  vir  et  arte  et 
facundia  insignis.  Post  quern  Diodes  Carystius,  de- 
inde  Praxagoras  et  Chrysippus,  turn  Herophilus  et 
Erasistratus  sic  artem  hanc  exercuerunt,  ut  etiam  in 
diversas  curandi  vias  processerint. 


LATIN   SELECTIONS.  4 1 

LUCIUS  ANNAEUS  SENECA. 
65,  A.  D. 

EP.,   Ill,   3. 
There  is  no  fear  of  evil. 

Pauper  fiam?  inter  plures  ero.  Exsul  flam?  ibi  me 
natum  putabo,  quo  mittar.  Alligabor?  quid  enim? 
nunc  solutus  sum?  ad  hoc  me  natura  grave  corporis 
mei  pondus  adstrinxit.  Moriar?  hoc  dicis,  desinam 
aegrotare  posse,  desinam  alligari  posse,  desinam  mori 
posse.  Non  sum  tarn  ineptus,  ut  Epicuream  cantile- 
nam  hoc  loco  persequar,  et  dicam,  vanos  esse  infero- 
rum  metus,  nee  Ixionem  rota  volvi,  nee  saxum  umeris 
Sisyphi  trudi  in  adversum,  nee  ullius  viscera  et  renasci 
posse  quotidie,  et  carpi.  Nemo  tarn  puer  est,  ut  Cer- 
berum  timeat  et  tenebras,  et  larvalem  habitum  nudis 
ossibus  cohaerentium.  Mors  nos  aut  consumit,  aut 
exuit.  Emissis  meliora  restant,  onere  detracto:  con- 
sumptis  nihil  restat:  bona  pariter  malaque  submota 
sunt.  Permitte  mihi  referre  hoc  loco  tuum  versum,  si 
prius  admonuero,ut  te  iudices  non  aliis  scripsisse  ista, 
sed  etiam  tibi.  Turpe  est  aliud  loqui,  aliud  sentire: 
quanto  turpius,  aliud  scribere,  aliud  sentire?  Memini 
te  ilium  locum  aliquando  tractasse,  non  repente  nos  in 
mortem  incidere,  sed  minutatim  procedere.  Quotidie 
morimus,  quotidie  enim  demitur  aliqua  pars  vitae:  et 
nunc  quoque  cum  crescimus,  vita  decrescit.  Infantiam 
amisimus,  deinde  pueritiam,  deinde  adolescentiam: 
usque  ad  hesternum,  quidquid  transiit  temporis,  periit: 
hunc  ipsum  quern  agimus  diem,  cum  morte  dividimus. 
Quemadmodum  clepsydram  non  extremum  stillicidium 
exhaurit,  sed  quidquid  ante  defluxit;  sic  ultima  hora, 
qua  esse  desinimus,  non  sola  mortem  facit,  sed  sola 
consummat.  Tunc  ad  illam  pervenimus,  sed  diu  veni- 
mus.       Haec   cum   descripsisses,  quo  soles  ore,  sem- 


42  LATIN   SELECTIONS. 

per  quidem  magnus,  nunquam  tamen  acrior,  quam  ubi 
veritati  commodas  verba,  dixisti: 

'Mors  non  una  venit,  sed  quae  rapit,  ultima 
mors  est.' 
Malo  te  legas,   quam  epistolam  meam:   apparebit 
enim  tibi,  hanc  quam  timemus  mortem  extremam  esse, 
non  solam. 

TROAD,    371. 

Verum  est?  an  timidos  fabula  decepit 
Umbras  corporibus  vivere  conditis? 
Cum  coniunx  oculis  imposuit  manum 
Supremusque  dies  solibus  obstitit, 
Et  tristis  cineres  urna  coercuit; 
Non  prodest  animam  tradere  funeri; 
Sed  restat  miseris  vivere  longius? 
An  toti  morimur?     Nullaque  pars  manet 
Nostri,  cum  profugo  spiritus  halitu 
Immistus  nebulis  cessit  in  aera, 
Et  nudum  tetigit  subdita  fax  latus? 


MARCUS  ANNAEUS  LUCANUS. 

(lucan.) 
39— C5  A.  D. 

PHARS.,  I,    135. 
Pompey  and  Caesar. 

Stat  magni  nominis  umbra: 
Qualis  frugifero  quercus  sublimis  in  agro 
Exuvias  veteres  populi  sacrataque  gestans 
Dona  ducum:  nee  iam  validis  radicibus  haerens, 
Pondere  fixa  suo  est  :  nudosque  per  aera  ramos 
Effundens,  trunco,  non  frondibus,  efficit  umbram ; 
Et  quamvis  primo  nutet  casura  sub  Euro, 


LATIN   SELECTIONS.  43 

Tot  circum  silvae  firmo  se  robore  tollant, 
Sola  tamen  colitur.      Sed  non  in  Caesare  tantum 
Nomen  erat,  nee  fama  ducis:  sed  nescia  virtus 
Stare  loco:  solusque  pudor,  non  vincere  bello. 
Acer  et  indomitus  ;  quo  spes,  quoque  ira  vocasset, 
Ferre  manum,  et  numquam  temerando  parcere  ferro: 
Successus  urgere  suos,  instare  favori 
Numinis:  impellens  quidquid  sibi,  summa  petenti, 
Obstaret,  gaudensque  viarn  fecisse  ruina. 
Qualiter  expressum  ventis  per  nubila  fulmen 
Aetheris  impulsi  sonitu,  mundique  fragore 
Emicuit,  rupitque  diem,  populosque  paventis 
Terruit,  obliqua  praestringens  lumina  flamma, 
In  sua  templa  furit:  nullaque  exire  vetante 
Materia,  magnamque  cadens,  magnamque  revertens 
Dat  stragem  late,  sparsosque  recolligit  ignes. 


POMPONIUS  MELA. 


DE   SITU    ORB.,   I. 


Ubi  primum  se  arctat,  Hellespontus  vocatur:  Pro- 
pontis,  ubi  expandit:  ubi  iterum  pressit,  Thracius 
Bosporus:  ubi  iterum  effundit,  Pontus  Euxinus:  qua 
paludi  comrnittitur,  Cimmerius  Bosporus:  pal  us  ipsa, 
Maeotis.  Hoc  mari  et  duobus  inclutis  amnibus, 
Tanai  atque  Nilo,  in  trcs  partes  universa  dividitur. 
Tanais  a  septentrione  ad  meridiem  vergens,  in  mediam 
fere  Maeotida  defluit:  ex  diverso  Nilus  in  pelagus. 
Quod  terrarum  iacet  a  freto  ad  ea  flumina,  ab  altero 
latere  Africam  vocamus:  ab  altero,  Europen:  ad 
Nilum,  Africam:  ad  Tanain,  Europen.  Ultra  quic- 
quid  est,  Asia  est. 


44  LATIN   SELECTIONS. 

QUINTUS  CURTIUS  RUFUS. 

HIST.    ALEX.,    IV,     IO. 

Et  rex  haud  secus,  quam  si  parentis  mors  nuntiata 
esset,  crebros  edidit  gemitus  lacrimisque  obortis,  qua- 
lis  Dareus  profudisset,  in  tabernaculum,  in  quo  mater 
erat  Darei,  defuncto  adsidens  corpori,  venit.  Hie 
vero  renovatus  est  maeror,  ut  prostratam  hami  vidit. 
Recenti  malo  priorum  quoque  admonita  receperat  in 
gremium  adultas  virgines,  magna  quidem  mutui  doloris 
solacia,  sed  quibus  ipsa  deberet  esse  solacio.  In  con- 
spectu  erat  nepos  parvulus,  ob  id  ipsum  miserabilis, 
quod  nondum  sentiebat  calamitatem,  ex  maxima  parte 
ad  ipsum  redundantem.  Crederes  Alexandrum  inter 
suas  necessitudines  flere  et  solacia  non  adhibere,  sed 
quaerere.  Cibo  certe  abstinuit  omnemque  honorem 
funeri  patrio  Persarum  more  servavit,  dignus,  hercule, 
qui  nunc  quoque  tantae  et  mansuetudinis  et  conti- 
nentiae  ferat  fructum.  Semel  omnino  earn  viderat, 
quo  die  capta  est,  nee  ut  ipsam,  sed  ut  Darei  matrem 
videret,  eximiamque  pulchritudinem  formae  eius  non 
libidinis  habuerat  invitamentum,  sed  gloriae. 


PETRONIUS  ARBITER. 

SAT.,   C,   99. 

Incultis  asperisque  regionibus  diutius  nives  haerent: 
ast  ubi  ea  aratro  domefacto  tellus  nitet,  dum  loqueris, 
levis  pruina  dilabitur.  Similiter  in  pectoribus  ira  con- 
sidit;  feras  quidem  mentes  obsidet,  eruditos  praela- 
bitur. 


LATIN    SELECTIONS.  45 

GAEUS  PLINIUS  SECUNDUS. 

(PLINY,   THE  ELDER.) 

23—79  A.  D. 

His.  Nat.,  VIII,  5. 
Mirum  in  plerisque  animalium  scire  quare  petantur; 
sed  et  per  cuncta  quid  caveant.  Elephas  homine  obvio 
forte  in  solitudine,  et  simpliciter  oberrante  clemens 
placidusque  etiam  demonstrare  viam  traditur.  Idem 
vestigo  hominis  animadverso  priusquam  homine,  in- 
tremiscere  insidiarum  metu,  subsistere  ab  olfactu,  cir- 
cumspectare,  iras  proflare,  nee  calcare,  sed  erutum 
proximo  tradere,  ilium  sequenti,  nuntio  simili  usque 
ad  extremum;  et  tunc  agmen  circumagi,  et  reverti, 
aciemque  dirigi:  adeo  omnium  odori  durare  virus  illud, 
maiore  ex  parte  ne  nudorum  quidem  pedum.  Sic  et 
tigris,  etiam  feris  ceteris  truculenta,  atque  ipsa  eleph- 
anti  quoque  spernens  vestigia,  hominis  viso  transferre 
dicitur  protinus  catulos.  Quonam  modo  agnito  ? 
Etenim  tales  silvas  minime  frequentari  certum  est. 
Sane  mirentur  ipsam  vestigii  raritatem:  sed  unde  sciunt 
timendum  esse?  Immo  vero  cur  vel  ipsius  conspec- 
tum  paveant,  tanto  viribus,  magnitudine  velocitate 
praestantiores  ?  Nimirum  haec  est  natura  rerum,  haec 
potentia  eius,  saevissimas  ferarum  maximasque  nun- 
quam  vidisse  quod  debeant  timere,  et  statim  intelli- 
gere  cum  sit  timendum. 


GAEUS  VALERIUS  FLACCUS. 

—88  A.  D. 

ARGON.,    VIII,   260. 

Absyrtus  subita  praeceps  cum  classe  parentis 
Advehitur,  profugis  infestam  lampada  Graiis 
Concutiens  diramque  premens  clamore  sororem: 
Atque,  hanc,  O  si  quis  vobis  dolor  iraque,  Colchi, 


46  LATIN   SELECTIONS. 

Accelerate  viam,  neque  enim  fugit  aequore  raptor 
Iupiter  ant  falsi  sequimur  vestigia  tauri. 
Puppe,  nefas,  una  praedo  Phrixea  reportat 
Vellera;  qua  libuit,  remeat  cum  virgine;  nobis, 
O  pudor  !  et  muros  et  stantia  tecta  reliquit. 


PUBLIUS  PAPINIUS  STATIUS. 

CI— 9Gga.  d. 

THEB.,    II,     1 6. 

Unus  ibi  ante  alios,  cui  laeva  voluntas 
Semper,  et  ad  superos  hinc  est  gravis  exitus,  aevi 
Insultare  malis,  rebusque  aegrescere  laetis. 


GAEUS  SILIUS  ITALICUS. 

25—100  a.  d. 

PUN.,  XI,    167. 

Is  locus  officio,  cum  cessant  prospera.  cumque 
Dura  ad  opem  fortuna  vocat;  nam  laeta  fovere 
Haudquaquam  magni  est  animi  decus. 

xv,  101. 

Casta  mihi  domus,  et  celso  stant  colle  penates: 
Ardua  saxoso  perducit  semita  clivo. 
Aspera  principio — nee  enim  in  mihi  fallere  mos  est- 
Prosequitur  labor;  annitendum  intrare  volenti. 

Mox  celsus  ab  alto 
Infra  te  cernes  hominum  genus. 


LATIN  SELECTIONS.  47 

DECIMUS  JUNIUS  JUVENALIS. 

(JUVENAL.) 
40—120    A.    D. 

SAT.,  X,    I47. 

Expende  Hannibalem  :  quot  libras  in  duce  summo 
Invenies  ?  Hie  est,  quern  non  capit  Africa,  Mauro 
Percussa  Oceano,  Niloque  admota  tepenti, 
Rusus  ad  Aethiopum  populos  altosque  elephantos. 
Additur  imperiis  Hispania  :  Pyrenaeum 
Transilit.      Opposuit  natura  Alpemque  nivemque  : 
Diducit  scopulos,  et  montem  rumpit  aceto. 
lam  tenet  Italiam  :  tamen  ultra  pergere  tendit. 
'Actum,'  inquit,   '  nihil  est,  nisi  Poeno  milite  portas 
Frangimus,  et  media  vexillum  pono  Subura.' 


MARCUS  VALERIUS  MARTIALIS. 

(martial.) 
43—104  a.  d. 

EPIGRAMS,   I'll,   63. 

Cotile,  bellus  homo  es  :  dicunt  hoc,  Cotile,  multi. 

Audio  :   sed  quid  sit,  die  mihi,  bellus  homo  ? 
Bellus  homo  est,  flexos  qui  digerit  ordine  crines  : 

Balsama  qui  semper,  cinnama  semper  olet : 
Cantica  qui  Nili,  qui  Gaditana  susurrat  : 

Qui  movet  in  varios  brachia  volsa  modos  : 
Inter  femineas  tota  qui  luce  cathedras 

Desidet,  atque  aliqua  semper  in  aure  sonat: 
Qui  legit  hinc  illinc  missas,  scribitque  tabellas  : 

Pallia  vicini  qui  refugit  cubiti  : 
Qui  scit,  quam  quis  amet,  qui  per  convivia  currit: 

Hirpini  veteres  qui  bene  novit  avos. 
Quid  narras  ?  hoc  est,  hoc  est  homo,  Cotile,  bellus  ? 

Res  pertricosa  est,  Cotile,  bellus  homo. 


48  LATIN    SELECTIONS. 

MARCUS  FABIUS  QUINTILIANUS. 

(QUINTILIAN.) 

RHETORIC.   XL   2. 

'Memoriam'  quidam  naturae  modo  esse  munus  exis- 
timaverunt.  Estque  in  ea  non  dubie  plurimum;  sed 
ipsa  excolendo,  sicut  alia  omnia,  augetur:  et  totus,  de 
quo  diximus  adhuc,  inanis  est  labor,  nisi  ceterae  partes 
hoc  velut  spiritu  continentur-  Nam  et  omnis  disci- 
plina  memoria  constat,  frustraque  docemur,  si  quic- 
quid  audimus,  praeterfluat:  et  exemplorum,  legum, 
responsorum,  dictorum  denique  factorumque  velut 
quasdam  copias,  quibus  abundare,  quasque  in  promptu 
semper  habere  debet  orator,  eadem  ilia  vis  repraesentat. 
Neque  immerito  'thesaurus'  hie  'eloquentiae'  dicitur. 
Sed  non  firme  tantum  continere,  verum  etiam  cito 
percipere  multa  acturos  oportet,  nee  quae  scripseris 
modo  iterata  lectione  complecti,  sed  in  cogitatis  quoque 
rerum  ac  verborum  contexum  sequi:  et  quae  sint  ab 
adversa  parte  dicta,  meminisse:  nee  utique  eo,  quo 
dicta  suntordine  refutare,  sed  opportunis  locis  ponere. 
Quid  ?  extemporalis  orato  nee  alio  mihi  videtur  mentis 
vigore  constare.  Nam  dum  alia  dicimus,  quaedicturi 
sumus,  intuenda  sunt.  Ita  cum  semper  cogitatio 
ultra  id,  quod  est,  longius  quaerit,  quicquid  interim 
reperit,  quodam  modo  apud  memoriam  deponit:  quod 
ilia,  quasi  media  quaedam  manus,  acceptum  ab  inven- 
tione  tradit  elocutioni. 


GAEUS  CORNELIUS  TACITUS. 

00-118  A.  D. 

HISTORIES. 


LATIN    SELECTIONS.  49 

GAEUS  PLINIUS  CAECILIUS  SECUNDUS. 

(  PLINY,   THE  YOUNGER.) 

61—115  A.  D. 

LETTERS,   X,   96. 
C.   Plinius   Traiano  Imp  er  at  or  I 

Sollemne  est  mihi,  domine,  omnia  de  quibus  dubito 
ad  te  referre,  Quis  enim  potest  melius  vel  cuncta- 
tionem  meam  regere  vel  ignorantiam  extruere  ?  Cog- 
nitionibus  de  Christianis  interfui  numquam;  ideo  nescio 
quid  et  quatenus  aut  puniri  soleat  aut  quaeri.  Nee 
mediocriter  haesitavi  sitne  aliquod  discrimen  aetatum  an 
quamlibet  teneri  nihil  a  robustioribus  differant  detur 
paenitentiae  venia  an  ei  qui  omnino  Christianus  fuit 
desisse  non  prosit,  nomen  ipsum,  si  flagitis,  careat, 
an  flagitia  cohaerentia  nomini  puniantur.  Interim  in 
iis  qui  ad  me  tamquam  Christiani  deferebantur  hunc 
sum  secutus  modum.  Interrogavi  ipsos  an  essent 
Christiani.  Confitentes  iterum  ac  tertio  interrogavi, 
supplicium  minatus,  perseverantes  duci  iussi.  Neque 
enim  dubitabam,  qualecumque  esset  quod  faterentur, 
pertinaciam  certe  et  inflexibilem  obstinationem  debere 
puniri.  Fuerunt  alii  similisamentiae  quos,  quia  cives 
Romani  erant  adnotavi  in  urbem  remittendos.  Mox 
ipso  tractatu,  ut  fieri  solet,  diffundente  se  crimine 
plures  species  inciderunt.  Propositus  est  libellus  sine 
auctore  multorum  nomina  continens,  Qui  negabant 
esse  se  Christianos  aut  fuisse,  cum  praeeunte  me  deos 
appellarent  et  imagini  tuae,  quam  propter  hoc  iusse- 
ram  cum  simulacris  numinum  adferri,  ture  ac  vino 
supplicarent,  praeterea  male  dicerent  Christo  quorum 
nihil  posse  cogi  dicuntur  qui  sunt  re  vera  Christiani, 
dimmittendos  esse  putavi.  Alii  ab  indice  nominati 
esse  se  Christianos  dixerunt  et  mox  negaverunt;  fuisse 
quidem,  sed  desisse,  quidam  ante  plures  annos,  non 
nemo  etiam  ante  viginti  quoque.  Omnes  et  imagi- 
nem  tuam  deorumque  simulacra  venerati  sunt   [ii]  et 


50  LATIN   SELECTIONS. 

Christo  male  dixerunt.  Adfirmabant  autem  hanc 
fuisse  summam  vel  culpae  suae  vel  erroris,  quod  essent 
soliti  stato  die  ante  lucem  convenire  carmenque  Christo 
quasi  deo  dicere  secum  invicem,  seque  sacramento  non 
in  scelus  aliquid  obstringere,  sed  ne  furta,  ne  latrocinia, 
ne  adulteria  committcrent,  ne  fidem  fallerent,  ne  de- 
positum  appellati  abnegarent:  quibus  peractis  morem 
sibi  discedendi  fuisset  rursusque  ad  capiendum  cibum, 
promiscum  tamen  et  innoxium;  quod  ipsum  facere 
desisse  post  edictum,  quo  secundum  mandata  tua  het- 
aerias  esse  vetueram.  Quo  magis  necessarium  credidi 
ex  duabus  ancillis,  quae  ministrae  dicebantur,  quid 
esset  veri  et  per  tormenta  quaerere.  Nihil  aliud  invent 
quam  superstitionem  pravam  inmodicam.  Ideo  dilata 
cognitione  ad  consulendum  te  decucurri.  Visa  est 
enim  mihi  res  digna  consultatione,  maxime  propter 
periclitantium  numerum.  Multi  enim  omnis  aetatis, 
omnis  ordinis,  utriusque  sexus  etiam,  vocantur  in  peri- 
culum  et  vocabuntur.  Neque  civitates  tantum  sed 
vicos  etiam  atque  agros  superstitionis  istius  contagio 
pervagata  est;  quae  videtur  sisti  et  corrigi  posse. 
Certe  satis  constat  prope  iam  desolata  templa  coepisse 
celebrari  et  sacra  sollemna  diu  intermissa  repeti  pas- 
tumque  venire  victimarum,  cuius  adhuc  rarissimus 
emptor  inveniebatur.  Ex  quo  facile  est  opinari  quae 
turba  hominum  emendari  possit,  si  sit  paenitentiae 
locus. 

TRAJAN'S   ANSWER. 
Trainus  Plinio  S. 

Actum  quern  debuisti,  mi  Secunde,  in  excutiendis 
causis  eorum  qui  Christiani  ad  te  delati  fuerant  secutus 
es.  Neque  enim  in  universum  aliquid  quod  quasi 
certam  formam  habeat  constitui  potest.  Conquirendi 
non  sunt:  si  deferantur  et  arguantur,  puniendi  sunt, 
ita  tamen  ut  qui  negaverit  se  Christianum  esse  idque 
re  ipsa   manifestum  fecerit,   id  est    supplicando    diis 


LATIN   SELECTIONS.  5  I 

nostris,  quamvis  suspectus  in  praeteritum,  veniam  ex 
paenitentia  inpetret.  Sine  auctore  vero  propositi 
libelli  in  nullo  crimine  locum  habere  debent.  Nam  et 
pessimi  exempli  nee  nostri  saeculi  est. 


GAEUS  SUETONIUS  TRANQUILLUS. 

70  A.  D.— 

LIFE    OF   JULIUS   CAESAR,    LXXXI,    II. 

Ea  vero  nocte,  cui  illuxit  dies  caedis,  et  ipse  sibi 
visus  est  per  quietem  interdum  supra  nubes  volitare, 
alias  cum  love  dextram  iungere;  et  Calpurnia  uxor 
imaginata  est,  collabi  fastigium  domus,  maritumque 
in  gremio  suo  confodi :  ac  subito  cubiculi  fores  sponte 
patuerunt.  Ob  haec  simul  et  ob  infirmam  valetudi- 
nem  diu  cunctatus,  an  se  contineret,  et,  quae  apud 
senatum  proposuerat  agere,  differet;  tandem  Decimo 
Bruto  adhortante,  ne  frequentes  ac  iamdudum  opper- 
ientes  destitueret,  quinta  fere  hora  progressus  est: 
libellumque  insidiarum  indicem,  ab  obvio  quodam 
porrectum,  libellis,  ceteris,  quos  sinistra  manu  tenebat, 
quasi  mox  lecturus,  commiscuit.  Dein  pluribus  hos- 
tiis  caesis,  cum  litare  non  posset,  introiit  curiam, 
spreta  religione,  Spurinnamque  irridens,  et  ut  falsum 
arguens,  quod  sine  ulla  sua  noxa  Idus  Martiae  ades- 
sent  :  quamquam  is,  venisse  quidem  eas,  diceret,  sed 
non  praeterisse.  Assidentem  conspirati,  specie  officii, 
circumsteterunt :  illicoque  Cimber  Tillius,  qui  primas 
partes  susceperat,  quasi  aliquid  rogaturus,  propius  ac- 
cessit  ;  renuentique  et  gestu  in  aliud  tempus  differenti 
ab  utroque  umero  togam  apprehendit :  deinde  cla- 
mantem,  '  Ista  quidem  vis  est,'  alter  e  Cascis  aversum 
vulnerat,  paulum  infra  iugulum.  Caesar  Cascae 
brachium  arreptum  graphio  traiecit ;  conatusque  pro- 
silire,  alio  vulnere  tardatus  est.      Utque  animadvertit, 


52  LATIN    SELECTIONS. 

undique  se  strictis  pugionibus  peti,  toga  caput  obvol- 
vit :  simul  sinistra  manu  sinum  ad  ima  crura  deduxit, 
quo  honestius  caderet,  etiam  inferiore  corporis  parte 
velata.  Atque  ita  tribus  et  viginti  plagis  confossus 
est,  uno  modo  ad  primum  ictum  gemitu  sine  voce 
edito.  Etsi  tradiderunt  quidam,  M.  Bruto  irruenti 
dixisse,  "  kai  su,  teknon?"  Exanimis,  diffugientibus 
cunctis,  aliquamdiu  iacuit,  donee  lecticae  impositum, 
dependente  brachio,  tres  servuli  domum  retulerunt. 


MARCUS  CORNELIUS  FRONTO. 

90—168  A    D. 

LETTER    OF   FRONTO   TO   AURELIUS. 

Igitur,  ut  argumentum  aliquod  prolixiori  epistulae 
reperiam,  quod,  oro  te,  ob  meritum  me  sic  amas  ? 
quid  iste  Fronto  tantum  boni  fecit  ut  eum  tanto  opere 
tu  diligas  ?  caput  suum  pro  te  aut  parentibus  tuis 
devovit  ?  .  .  .  Tuus  igitur  iste  amor  incultus  et  sine 
ratione  exortus,  supero,  cum  cedrisporro  adolescet  et 
aesculis :  qui  si  officiorum  ratione  coleretur,  non  ultra 
myrtos  laurusque  procresceret,  quibus  satis  odoris  pa- 
rum  roboris.  Et  omnino  quantum  fortuna  rationi,  tan- 
tum amor  fortuitus  officioso  amori  antistat.  Quis  autem 
ignorat,  rationem  humani  consilii  vocabulum  esse, 
foptunam  autem  deam  dearumque  praecipuam  ?  templa 
fana  delubra  passim  fortunae  dicata  ;  rationi  nee  simu- 
lacrum nee  aram  usquam  consecratam  ?  non  tailor 
igitur  qui  malim  amorem  erga  me  tuum  fortuna  potius 
quam  ratione  genitum.  Neque  vero  unquam  ratio 
fortunam  aequiperat,  neque  maiestate,  neque  usu, 
neque  dignitate.  Nam  neque  aggeres  manu  ac  ratione 
constructos  montibus  comparabis,  neque  aquaeductus 
amnibus,  neque  receptacula  fontibus.  Turn  ratio  con- 
siliorum  prudentia  appellatur,  vatum  impetus  divinatio 


LATIN    SELECTIONS.  53 

nuncupatur.  Nee  quisquam  prudentissimae  feminae 
consiliis  potius  accederet  quam  vaticinationibus  Si- 
byllae.  Quae  omnia  quorsum  tendunt?  ut  ego  recte 
malim  impetu  et  forte  potius  quam  ratione  ac  merito 
meo  diligi,  Quam  ob  rem,  etiamsi  qua  iusta  ratio  est 
amoris  erga  me  tui,  quaeso,  Caesar,  sedulo  demus 
operam  ut  ignoretur  et  lateat;  sine  homines  ambigant, 
disserant,  disputent,  coniectent,  requirant,  ut  Nili 
caput,  ita  nostri  amoris  originem.  Sed  iam  hora  de- 
cima  tangit  et  tabellarius  tuus  mussat :  finis  igitur  sit 
epistulae.      Vale. 


THE  EMPEROR  MARCUS  AURELIUS 
ANTONINUS. 

LETTER   TO    FRONTO. 

Ave  mini  magister  dulcissime.  Nos  valemus. 
Ego  aliquantum  prodormivi  propter  perfrictiunculam, 
quae  videtur  sedata  esse.  Ergo  ab  undecima  noctis 
in  tertiam  diei  partim  legi  ex  Agricultura  Catonis, 
partim  scripsi,  minus  misere  mehercule  quam  heri. 
Inde  salutato  patre  meo,  aqua  mulsa  sorbenda  usque 
ad  gulam  et  reiectanda  fauces  fovi  potius  quam 
dicerem  'gargarissavi,"  nam  et  ad  Novium  credo  et 
alibi.  Sed  faucibus  curatis  abii  ad  patrem  meum  et 
immolanti  adstiti.  .  .  .  Ab  hora  sexta  domum  redi- 
mus :  paululum  studui  atque  id  ineptum.  Deinde 
cum  matercula  mea  supra  torum  sedente  multum 
garrivi.  Meus  sermo  hie  erat ;  quid  existimas  modo 
meum  Frontonem  facere  ?  Turn  ilia:  Quid  autem  tu 
meam  gratiam  ?  Turn  ego  :  Quid  autem  passerculam 
nostram  gratiam  minusculam  ?  Dum  ea  fabulamur 
atquealtercamur,  uter  alterum  vestrum  magis  amaret, 
discus  crepuit,  id  est  pater  meus  in  balneam  transisse 


54  LATIN    SELECTIONS. 

nuntiatus  est.  Loti  igitur  in  torculari  cenavimus ; 
non  loti  in  torculari,  sed  loti  cenavimus ;  et  rusticos 
cavillantes  audivimus  libenter.  Inde  reversus,  prius- 
quam  me  in  latus  converto  ut  stertam,  meum  pensum 
explico  et  diei  rationem  meo  suavissimo  magistro  red- 
do,  quern  si  possem  magis  desiderare,  libenter  plus- 
culum  macerarer. 


LUCIUS  APULEIUS. 

110  A.  D.— 

DE   DEO.  SOCRAT.,  685. 

Itidem  pro  regionibus  et  cetera  in  sacris  differunt 
longa  varietate :  pomparum  agmina,  mysteriorum 
silentia,  sacerdotum  officia,  sacrificantium  obsequia: 
item  deorum  effigies  et  exuviae,  templorum  religiones 
et  regiones,  hostiarum  cruores  at  colores.  Quae  omnia 
pro  cuiusque  more  loci  sollemnia  et  rata  sunt,  ut 
plerumque  somniis  et  vaticinationibus  et  oraculis 
comperimus  saepenumero  indignata  numina,  si  quid 
in  sacris  socordia  vel  superbia  negligatur :  cuius 
generis  mihi  exempla  affatim  suppetunt ;  sed  adeo 
celebrata  et  frequentata  sunt,  ut  nemo  ea  com- 
memorare  adortus  sit,  quin  multo  plura  omiserit  quam 
recensuerit. 


AULUS  GELLIUS. 

ABOUT  176  A.  D. 

XIV,    s. 

Defessus  ego  quondam  ex  diutina  commentatione, 
laxandi  levandique  animi  gratia,  in  Agrippae  campo 
deambulabam  :  atque  ibi  duos  forte  grammaticos  con- 
spicatus  non  parvi  in  urbe  Roma  nominis,  certationi 


LATIN    SELECTIONS.  55 

eorum  acerrimae  adfui  ;  cum  alter  in  casu  vocativo 
'vir  egregi '  dicendum  contenderet,  alter  'vir  egregie.' 
Ratio  autem  eius,  qui  '  egregi '  oportere  dici  censebat, 
huiuscemodi  fuit :  Quaecunque,  inquit,  nomina  seu 
vocabula  recto  casu  numero  singulari  'us'  syllaba 
finiuntur,  in  quibus  ante  ultimam  syllabam  posita  est 
'i'  littera'  ea  omnia  casu  vocativo  'i'  littera  termin- 
antur :  ut  'Coelius  Coeli,  modius  modi,  tertius,  terti, 
Accius  Acci,  Titius  Titi,'  et  similia  omnia  :  sic  igitur 
'egregius,'  quoniam  'us'  syllaba  in  casu  nominandi 
finitur,  eamque  syllabam  praecedit  '  i '  littera,  habere 
debebit  in  casu  vocandi  '  i '  litteram  extremam,  et 
idcirco  'egregi,'  non  'egregie'  rectius  dicetur.  Nam 
'divus'  et  'rivus'  et  'clivus'  non  'us'  syllaba  ter- 
minatur,  sed  ea,  quae  per  duo  'u'  scribenda  est; 
propter  cuius  syllabae  sonum  declarandum,  reperta 
erat  nova  littera  F,  quae  digamma  appellabatur.  Hoc 
ubi  ille  alter  audivit :  O,  inquit,  egregie  grammatice, 
vel,  si  id  mavis,  egregiissime,  die,  oro  te,  '  inscius '  et 
'impius'  et  '  sobrius '  et  '  ebrius '  et  'proprius'  et 
propitius'  et  'anxius'et  '  contrarius,'  quae  '  us  '  syl- 
laba finiuntur,  in  quibus  ante  ultimam  syllabam  '  i ' 
littera  est,  quern  casum  vocandi  habent  ?  Me  enim 
pudor  et  verecundia  tenet,  pronuntiare  ea  secundum 
tuum  definitionem.  Sed  cum  ille  paulisper,  oppositu 
horum  vocabuiorum  commotus,  reticuisset,  et  mox 
tamen  se  collegisset,  eandemque  illam,  definierat, 
regulam  retineret  et  propugnaret,  diceretque,  et 
'proprium'  et  'propitium'  et  'anxium'  et  '  contra- 
rium '  itidem  in  casu  vocativo  dicendum,  quia  et  '  ad- 
versarius '  et  'extrarius'  ita  diceretur  :  '  inscium ' 
quoque  et  'impium'  et  '  ebrium  '  et  '  sobrium  '  inso- 
lentius  quidem  paulo,  sed  rectius  per  '  i '  litteram,  non 
per  'e'  in  casu  eodem  pronuntiandum.  Eaque  inter 
eos  contentio  cum  longius  duceretur,  non  arbitratus 
ego,  operae  pretium  esse,  eadem  ista  haec  diutius 
audire,  clamantes  compugnantesque  illos  reliqui. 


